Polonya veya Litvanya Üzerinden Code 95 Almak Yasal mı?

Kural tam olarak ne diyor?

Profesyonel sürücü yeterliliğini düzenleyen 2003/59/EG sayılı AB direktifinin 9. maddesi, yeterliliğin hangi ülkede alınacağını iki gruba ayırarak belirler. Birinci grup, üye devlet vatandaşları ve orada oturanlardır: onlar temel qualifikasyonu olağan ikametlerinin bulunduğu üye devlette alır. İkinci grup, bir üye devlette yerleşik bir işletme tarafından istihdam edilen ya da çalıştırılan üçüncü ülke vatandaşlarıdır. Madde bu ikinci grup için şunu söyler: yeterliliği, işletmenin yerleşik olduğu üye devlette veya kendilerine çalışma izni vermiş olan üye devlette alırlar.[1]

Bu ayrımın bir sebebi var. Türkiye'de yaşayan bir sürücünün hiçbir AB üyesi devlette olağan ikameti yoktur; birinci gruptaki kural onun için hiçbir ülkeyi göstermez. Direktif bu boşluğu, ikamet yerine istihdam ilişkisini ölçüt alarak kapatır. Yani Polonya rotası bir açık kapı değil, direktifin kendi çözümüdür. Almanya bunu Berufskraftfahrerqualifikationsgesetz § 6 ile iç hukuka aktarmıştır: yurt içinde olağan ikameti olan sürücü temel qualifikasyonu Almanya'da alır; periyodik eğitim ise ikamet devletinde ya da çalışılan üye devlette yapılabilir.[1][2]

Polonya'da alınan Code 95 Almanya'da geçerli mi?

Geçerlidir. Berufskraftfahrerqualifikationsverordnung § 5, yeterlilik kanıtının başka bir AB üye devleti tarafından düzenlenen ehliyete işlenmiş AB uyumlu 95 kodu ile de yapılabileceğini açıkça söyler. Yani Polonya, Litvanya veya Letonya'da usulüne uygun alınmış bir Code 95, Almanya'da yeniden sınava girmeyi gerektirmez. Karşılıklı tanıma bu belgenin varlık sebebidir; 95 kodu tam olarak bunun için harmonize edilmiştir.[1][2]

Bu, sürecin resmî tarafında bir gri alan olmadığı anlamına gelir. Polonya veya Litvanya'da gerçek bir işveren yanında çalışan, o ülkeden çalışma izni almış bir Türk sürücü, oradaki eğitimi alıp sınava girerse elde ettiği belge Almanya dahil bütün AB'de tanınır. Buraya kadar anlatılan her şey mevzuattır ve tartışmalı değildir. Sorun bundan sonra başlar.

Peki neden Polonya ve Litvanya?

Rakamlar bunun küçük bir istisna olmadığını gösteriyor. Avrupa Taşımacılık İşçileri Federasyonu'nun resmî kayıtlara dayanan derlemesine göre 2019'da dolaşımdaki EU-Fahrerbescheinigung sayısı yaklaşık 199 bindi; bunun 89.093'ü Polonya, 53.462'si Litvanya tarafından düzenlenmişti. İki ülke tek başına toplamın yaklaşık yüzde yetmişini tutuyordu. Karşılaştırma için: aynı yıl Almanya 1.900 belge düzenlemişti. 2012'de Polonya'nın rakamı 4.221, Litvanya'nınki 2.277'ydi; yedi yılda yirmi katına yakın bir artış var.[1]

Bu belgeleri alan sürücülerin büyük çoğunluğu Ukrayna, Belarus, Moldova, Rusya ve Kazakistan vatandaşı. Yani Polonya ve Litvanya, AB nakliye sektörünün üçüncü ülke sürücü kapısı hâline gelmiş durumda. Sistem şöyle işliyor: taşımacı şirket Polonya veya Litvanya'da yerleşik, sürücüyü orada istihdam ediyor, çalışma iznini ve Code 95'i orada alıyor, sürücü de o şirketin aracıyla Almanya dahil bütün Avrupa'da yük taşıyor. Bunun her adımı, tek tek bakıldığında, mevzuata uygundur.

Duyduğunuz cümlenin nesi yanlış?

Forumlarda dolaşan cümle genellikle şu biçimde kuruluyor: "Alman firmadan iş sözleşmesi alıyorsun, firma seni Polonya üzerinden Code 95'e sokuyor, hemen işe başlıyorsun." Bu cümlenin iki yarısı birbiriyle çelişir. Direktifin 9. maddesi, yeterliliğin işletmenin yerleşik olduğu devlette alınmasını söyler. İşveren Alman ise işletme Almanya'da yerleşiktir ve madde Almanya'yı gösterir, Polonya'yı değil. Polonya'yı gösterebilmesi için ya işverenin Polonya'da yerleşik olması ya da size Polonya'nın çalışma izni vermiş olması gerekir.[1]

Gerçekte olan şey çoğunlukla şudur: sürücü Alman değil, Polonya'da veya Litvanya'da yerleşik bir taşımacı şirketle sözleşme imzalar. Şirketin araçları Almanya'da yük taşıdığı için sürücü kendini "Almanya'da çalışıyor" sayar; hukuken ise Polonya işvereninin çalışanıdır. Bu ayrım sadece bir ayrıntı değildir: maaşı hangi ülkenin asgari ücret ve sosyal güvenlik kuralları belirler, vergiyi nerede öder, emekliliği nerede birikir, işten çıkarılırsa hangi ülkenin hukuku korur — hepsi bu ayrıma bağlıdır.

Almanya'nın kendi yolu zaten var: § 24a BeschV

Polonya rotası çoğunlukla, Almanya'da böyle bir yol yokmuş gibi anlatılır. Oysa Beschäftigungsverordnung § 24a tam olarak bu durumu düzenler ve iki ayrı fıkrası vardır. Birinci fıkra, elinde zaten AB ehliyeti ve 95 kodu bulunan sürücünün Almanya'da Berufskraftfahrer olarak istihdamına izin verir. İkinci fıkra ise bunlara sahip olmayan, yalnız kendi ülkesinin ehliyetini taşıyan sürücü içindir.[1][2]

İkinci fıkranın koşulları nettir: iş sözleşmesi sürücüyü gerekli yeterlilikleri edinme önlemlerine katılmakla yükümlü kılmalı, çalışma koşulları Alman ehliyetinin ve 95 kodu dahil belgelerin on beş ay içinde alınabileceği biçimde düzenlenmeli, bu süreden sonrası için somut bir iş teklifi bulunmalı ve sürücünün kendi ülkesinde ilgili ehliyete sahip olduğu belgelenmelidir. Onay on beş aya kadar verilir; gerekçeli tek tek durumlarda altı ay daha uzatılabilir.[1][2]

Sizin duyduğunuz "yine de zamanla Code 95 sınavına girmesi gerekiyor" bilgisi buraya aittir. Bu, AB'de alınmış geçerli bir Code 95'i olan sürücü için doğru değildir; ikinci fıkra yolundan giren, yani Almanya'ya yalnız Türk ehliyetiyle gelen sürücü için doğrudur. Onun on beş ay içinde Alman ehliyetini alması ve hızlandırılmış temel qualifikasyon sınavını vermesi gerekir. Yani sınav, Polonya rotasının bir sonucu değil, o rotanın alternatifidir.[1]

Beş yılda bir sınav var mı?

Hayır, ve bu ayrım sık karıştırılır. Yeterlilik iki farklı işlemle karşınıza çıkar. Temel qualifikasyon, yeterliliği ilk kez kazanma aşamasıdır ve sınavı vardır: hızlandırılmış yolda 140 ders birimi eğitim ve yazılı sınav, normal yolda daha uzun bir teori ve pratik süreç. Periyodik eğitim ise beş yılda bir tekrarlanan 35 saatlik yenileme eğitimidir ve sınavı yoktur. Katılım belgelenir, kart yenilenir, bitmiştir.[1][2]

Bu 35 saatlik eğitimin nerede yapılacağı ise Polonya rotasını doğrudan ilgilendirir. Direktifin 9. maddesi ve BKrFQG § 6, periyodik eğitimin olağan ikametin bulunduğu devlette veya çalışılan üye devlette yapılabileceğini söyler. Almanya'ya yerleşip Alman işverene geçtiyseniz, sonraki yenileme eğitimi Almanya'da yapılır ve Almanca yürür. Polonya'da alınan ilk yeterlilik bunu değiştirmez.[1]

Kimsenin söylemediği üç tuzak

Peki bu yol size uygun mu?

Cevap, hedefinizin ne olduğuna bağlı. Amacınız kısa sürede Avrupa'da tır şoförü olarak çalışmaya başlamak ve nerede yerleşeceğiniz ikincil bir soruysa, Polonya veya Litvanya işvereni gerçek ve sözleşme düzgünse bu yol işler. Amacınız Almanya'ya yerleşmek, aileyi getirmek ve uzun vadede Alman sisteminde emekli olmaksa, § 24a BeschV yolu on beş ay daha uzun görünse bile doğrudan hedefe gider ve arada bir işveren ile bir hukuk sistemi değiştirmenizi gerektirmez.[1]

Bir de üçüncü ihtimal var ve göz ardı edilmemeli: size bu yolu anlatan kişi, gerçek bir Polonya işvereni bulmayı değil, olmayan bir istihdam ilişkisi beyan ederek belge çıkarmayı öneriyor olabilir. Bu durumda ortada bir kısa yol değil, evrakta sahtecilik vardır ve sonucu yalnız belgenin iptali değil, giriş yasağı olabilir. Ayrımı anlamak basittir: Polonya'da gerçekten bir işveren yanında çalışacak mısınız, yoksa yalnız kâğıt üzerinde mi görüneceksiniz?

Bu yolu araştırırken kendi durumunuzu iki soruyla sadeleştirin: Code 95'i hangi ülkeden alacaksınız ve o ülkede işvereniniz kim olacak? İki sorunun da somut bir cevabı varsa, önünüzde mevzuata uygun bir yol var demektir. Cevap belirsizse ya da "firma hallediyor" deniyorsa, önünüzde bir yol değil bir risk var demektir. Kararı vermeden önce şoför vizesi yollarını ve ehliyet dönüşümünün gerçek takvimini yan yana koyun.